Metody wyceny wartości przedsiębiorstwa
Metod, aby wycenić udziały w spółce jest wiele, niemniej jednak możemy poszczególne techniki przypisać do kilku podstawowych grup. Wśród tych właśnie grup zaliczymy metody o charakterze dochodowym, majątkowym, mieszanym, metody porównawcze oraz niekonwencjonalne.
Metody o charakterze dochodowym stanowią obecnie jedną z częściej wykorzystywanych grup metod. Podstawowe założenia stosowania metod dochodowych mówi, że na wartość udziału spółki wpływają nie posiadane w aktywa, ale ich zdolność do wytwarzania zysku. Metody te traktują przedsiębiorstwo całościowo i to z kolei implikuje, że nie ma konieczności wyróżniania poszczególnych składników majątku firmy. Argumenty przemawiające za stosowaniem tych właśnie metod podajmy w prostym przykładzie. Niech będą dane dwa podmioty, których wartość chcemy ustalić. Załóżmy, że obydwa z nich reprezentują tę samą branżę, mają zbliżoną wielkość pod względem posiadanych aktywów i są również podobne pod wieloma innymi względami. Jednostki te różnią się jednak tym, że jedna z nich prosperuje doskonale i regularnie generuje zyski, a natomiast druga spółka stoi na krawędzi bankructwa. Jakie zatem czynniki wpływają na fakt, że dwa podobne pod różnymi względami podmioty są w tak odmiennej sytuacji ekonomiczno-finansowej? Możemy chyba przypuszczać, iż istota tkwi tutaj w sposobie zarządzania i wykorzystania poszczególnych składników, którymi obydwa dysponują, a składniki te są do siebie bardzo podobne w prezentowanych przypadkach. Metody dochodowe opierają się właśnie na założeniu, że zdolność zarządzania posiadanymi aktywami i umiejętność efektywnego ich zaprzęgnięcia do pracy stanowi klucz do wartości. Z kolei wadą metod dochodowych jest to, że nie biorą one pod uwagę majątku, jakim dysponuje spółka, co w niektórych przypadkach może uniemożliwić wykorzystanie omawianych metod. Trzeba jednak pamiętać, aby dobierać technikę wyceny udziałów spółki do konkretnego przypadku i celu wykonania.
Druga kategoria metod wykorzystywana do wycenienia spółki to metody o charakterze majątkowym. Z historycznego punktu widzenia są one najstarszą i najbardziej tradycyjną grupą technik stosowanych do szacowania wartości. Metody te zakładają, że wartość podmiotu zależy od jego posiadanego majątku. Mając na względzie fakt istnienia metod dochodowych można zadać sobie pytanie, czy metody majątkowe również współcześnie mają zastosowanie. Otóż oczywiście, że metody majątkowe znajdują obecnie zastosowanie, a jako przykład wykorzystania możemy podać sytuację likwidacji jednostki, lub użycie w szacowaniu wartości nieruchomości. Metody majątkowe mają niestety swoją wadę, gdyż nie biorą one wcale pod uwagę składników o charakterze niematerialnym, które generują przychody w spółce. I znów miejsce na kolejny prosty przykład. Gdy jedziemy samochodem i mamy mało paliwa, a po dwóch stronach drogi spotkamy dwie stacje paliw, przy czym jedna z nich to znana nam dobrze marka, a druga stacja to szyld, który pierwszy raz w życiu widzimy na oczy. Zakładając zbliżoną ceny paliw na obydwu stacjach, którą z nich wybierzemy? Najprawdopodobniej zatankujemy paliwo w stacji dobrze nam znanej marki. I tutaj tkwi sedno sprawy, związanej z minusem metod majątkowych. Nie biorą one, bowiem pod uwagę czynników innych, niż posiadane przez przedsiębiorstwo aktywa zapisane w bilansie przedsiębiorstwa, a z całą pewnością rozpoznawalność rynkowa i marka nie znajduje swojego dokładnego i rzeczywistego odzwierciedlenia w bilansie spółki.
Trzecia grupa metod to tak zwane metody mieszane. Jak łatwo zauważymy wycenę udziału dokonamy z wykorzystaniem obydwu metod. Otóż należy tutaj dokonać szacowania metodą dochodową i majątkową i w zależności od zastosowanej metodologii obliczyć średnią, która ma najczęściej charakter średniej ważonej, choć również w niektórych sytuacjach może być prostą średnią arytmetyczną.
Czwartą kategorię metod kalkulacji wartości udziałów spółki
stanowią tak zwane metody porównawcze. Ich ogólna idea oznacza, że w wyceniane przedsiębiorstwo porównujemy do innego podmiotu lub do innej transakcji kupna-sprzedaży, o której mamy podane informacje. Metody te nastręczają pewnego rodzaju problemy ze znalezieniem podobnego podmiotu do tego, które mamy wycenić i ich zastosowanie niekiedy może być ograniczone.
Na sam koniec wspomnimy również o tak zwanych niekonwencjonalnych metodach, a zaliczymy tutaj chociażby te oparte o teoria opcji lub metody z tak zwanym opóźnieniem czasowym. Są one na tyle niekonwencjonalne i wyrafinowane, że w praktyce bardzo sporadycznie można je spotkać i częściej stanowić one mogą pożywkę do dyskusji o charakterze akademickim, niż odnajdą swoje zastosowanie w życiu praktycznym.